Zorg in Spanje met AOW: zo werken CAK, S1 en Convenio Especial

Neem Henk en Marjan.

Ze zijn 70 en 68, ontvangen allebei AOW en aanvullend Nederlands pensioen en willen permanent naar Alicante verhuizen. Ze werken niet meer en hebben geen Spaans pensioen.

Voor hen ziet de gebruikelijke route er in grote lijnen zo uit:

Het CAK geeft aan dat je je bij het CAK aanmeldt als je in een verdragsland woont of gaat wonen, een wettelijk Nederlands pensioen of wettelijke uitkering ontvangt en niet meer werkt of een eigen bedrijf hebt. AOW valt daaronder. Zo meld je je aan.

Dat is de standaardsituatie waarop we ons eerst richten.

Heb je ook een Spaans pensioen, werk je nog of ontvangt je partner nog geen eigen AOW? Dan kan het anders liggen. Die uitzonderingen behandelen we verderop.

Dit is waarschijnlijk de belangrijkste verwarring om uit de weg te ruimen.

Dus onthoud vooral:

Je hoeft niet te wachten tot je al in Spanje woont.

Ligt je pensioen- of emigratiedatum in de toekomst, dan kun je je volgens het CAK maximaal vijf maanden van tevoren aanmelden. Je hebt daarbij onder meer bewijs nodig van je pensioen of uitkering en een specificatie van de uitbetaling. Het CAK vermeldt momenteel dat je binnen vier weken antwoord krijgt.

Dat is een goede reden om dit ruim vóór de verhuiswagen te regelen.

Want als je aanvraag wordt goedgekeurd, staat in de brief ook vanaf welke datum je onder de CAK-regeling valt.

Wordt je aanvraag goedgekeurd, dan krijg je van het CAK een S1-document.

Je hoeft dus niet los op zoek naar een S1 bij allerlei instanties.

Het S1 volgt uit je goedgekeurde CAK-aanvraag.

Met het S1 alleen ben je nog niet klaar.

Het document moet in Spanje worden geregistreerd. Daarvoor krijg je onder andere te maken met het Spaanse INSS, het Instituto Nacional de la Seguridad Social.

In de praktijk kun je onder andere nodig hebben:

Controleer dat vooraf bij het kantoor waar je je daadwerkelijk gaat inschrijven.

Dat voorkomt een tweede rit met nét dat ene document dat je thuis hebt laten liggen.

Nadat je zorgrecht is geregistreerd, kun je je verder aanmelden binnen de publieke gezondheidszorg van je autonome regio.

Welke zorgpas je krijgt, hangt af van waar je woont.

In de regio Valencia kom je bijvoorbeeld de SIP-kaart tegen.

Daarmee kom je uiteindelijk in het systeem terecht waarmee je onder andere je huisarts en publieke zorgvoorzieningen gebruikt.

Daarom is de ingangsdatum op je CAK-besluit zo belangrijk.

Het CAK vermeldt dat je bij goedkeuring een brief krijgt met de datum waarop de regeling ingaat. Vanaf die datum wordt ook de verdragsbijdrage berekend. Als je pensioen of verhuizing al eerder is ingegaan, kan het CAK de verzekering in bepaalde gevallen met terugwerkende kracht laten ingaan en de nog niet ingehouden bijdrage later verrekenen.

Praktisch betekent dit:

De administratieve registratie in Spanje kan tijd kosten. Je wilt daarom vooraf weten vanaf welke datum je zorgrecht geldt en met welke documenten je dit kunt aantonen.

Zorg via het S1 is niet gratis.

Als Nederland verantwoordelijk blijft voor je zorg, betaal je een verdragsbijdrage aan het CAK.

Het CAK houdt deze bijdrage normaal gesproken in op je Nederlandse pensioen of uitkering.

Hoeveel je betaalt, verschilt per persoon.

De berekening houdt onder andere rekening met:

De praktische aanpak is eenvoudiger:

Zo voorkom je dat je een verhuizing financieel plant op basis van een los bedrag dat maar één onderdeel van de berekening was.

Met een geregistreerd S1 krijg je toegang tot de publieke gezondheidszorg in Spanje.

Maar je neemt niet letterlijk je Nederlandse basisverzekering mee.

Je krijgt zorg volgens het Spaanse stelsel en onder de voorwaarden die in Spanje gelden. De Europese regels bepalen dat iemand met een S1 in het woonland behandeld wordt onder dezelfde voorwaarden als verzekerden van dat land.

Dat kan onder andere betekenen:

De manier waarop je toegang krijgt tot een specialist, welke eigen bijdragen gelden en hoe lang je moet wachten, kan anders zijn dan je in Nederland gewend bent.

Een handige samenvatting is:

Dat onderscheid is belangrijker dan de vraag of het Spaanse of Nederlandse systeem “beter” is.

Ja.

Dit is een van de prettigere onderdelen van de regeling voor Nederlandse pensionado’s die in Spanje wonen.

Dat betekent niet dat je oude aanvullende Nederlandse verzekering automatisch blijft bestaan. Aanvullende verzekeringen en reisverzekeringen regel en betaal je zelf.

Voor iemand die regelmatig terugkomt naar Nederland of al langere tijd onder behandeling is bij een specialist kan dit een belangrijk onderdeel van de keuze zijn.

Nog een term die gemakkelijk door elkaar loopt.

Met een EHIC kun je tijdens tijdelijk verblijf noodzakelijke publieke zorg krijgen. De kaart is niet bedoeld als vervanging van een zorgregistratie wanneer je permanent naar een ander EU-land verhuist.

Ben je eenmaal via het CAK verzekerd, dan krijg je juist een EHIC van het CAK voor zorg tijdens verblijf in Nederland en andere Europese verdragslanden.

Tot hier hebben we bewust de eenvoudige situatie gevolgd. Niet iedereen past daarin.

Dit zijn de belangrijkste uitzonderingen.

Stel dat Peter op zijn 63e stopt met werken en alvast naar Spanje verhuist.

Hij leeft van spaargeld en krijgt pas een paar jaar later AOW.

Dan kun je niet redeneren:

Voor de CAK-regeling moet je voldoen aan de voorwaarden die op dat moment gelden.

Vanaf naar verwachting 1 november 2026 worden de regels bovendien strenger voor nieuwe klanten met alleen vroegpensioen of bepaalde overbruggingsuitkeringen. Het CAK meldt dat nieuwe emigranten in de EU/EER en Zwitserland met alleen zo’n vroegpensioen dan naar verwachting niet meer via het CAK verzekerd kunnen worden totdat bijvoorbeeld hun AOW ingaat. De toelichting van het CAK.

Voor iemand die vóór de AOW-leeftijd verhuist, kunnen daarom andere oplossingen nodig zijn, zoals:

Zodra de AOW ingaat, laat je de situatie opnieuw beoordelen.

Stel: Jan is 69 en ontvangt AOW. Zijn partner Els is 63 en ontvangt nog geen eigen pensioen.

Dan moet je niet automatisch aannemen dat Els exact dezelfde route krijgt omdat Jan een S1 heeft.

Bij gezinsleden kunnen aparte Europese en Spaanse regels gelden over meeverzekering.

Laat daarom vóór vertrek ook de positie van de jongere partner beoordelen.

Ontvang je naast je Nederlandse AOW ook pensioen uit Spanje, dan kan de verantwoordelijkheid voor je zorg veranderen.

De Europese hoofdregel is dat wanneer je pensioen ontvangt uit meerdere landen en ook pensioen ontvangt uit het land waar je woont, dat woonland verantwoordelijk kan worden voor je zorg als dat pensioen daar recht op gezondheidszorg geeft.

Dus:

Heb je in meerdere landen gewerkt en pensioen opgebouwd, laat dan eerst bepalen welk land bevoegd is.

Werk je in Spanje, dan kunnen de regels voor werkenden voorgaan op de pensioenroute.

Voor veel mensen die volledig met pensioen zijn is dit niet relevant.

Maar wie bijvoorbeeld nog als zelfstandige advieswerk doet vanuit Spanje moet hier wel naar kijken.

Nu wordt ook duidelijk waarom het Convenio pas op dit punt in het verhaal komt.

Het Convenio Especial de prestación de asistencia sanitaria is geen concurrerende verzekering die je naast het S1 in een prijsvergelijker zet.

Het is een Spaanse regeling voor mensen die geen ander recht op publieke gezondheidszorg hebben en aan de voorwaarden voor het Convenio voldoen.

Je betaalt zelf een vast maandbedrag en krijgt daarmee toegang tot het Spaanse publieke stelsel.

Dit is het belangrijkste onderscheid.

Een van de voorwaarden voor het Convenio is juist dat je geen toegang tot publieke zorg hebt via een andere wettelijke route, waaronder de Europese coördinatieregels.

Heb je dus recht op Spaanse publieke zorg dankzij een S1, dan kun je het Convenio niet simpelweg kiezen omdat het maandbedrag je aantrekkelijker lijkt.

De juiste vraag is niet:

Maar:

Pas als het antwoord daarop geen is, komt het Convenio als mogelijke route in beeld.

De landelijke basistarieven zijn momenteel:

Maar alleen naar het maandbedrag kijken is misleidend.

Het Convenio geeft wel toegang tot het publieke stelsel, maar bepaalde voorzieningen vallen niet op dezelfde manier onder de regeling. Controleer daarom altijd de actuele dekking en regionale uitvoering voordat je het Convenio als financiële oplossing beschouwt.

Daarom zijn het geen drie gelijkwaardige producten.

Ze horen bij verschillende situaties.

Nodig om via het S1 toegang te krijgen tot de publieke zorg: nee.

Maar sommige Nederlanders kiezen er wel voor.

Bijvoorbeeld omdat ze:

Of dat voor jou de moeite waard is, hangt sterk af van leeftijd, gezondheid, woonplaats en budget.

Let bij een private polis onder andere op:

Een private verzekering naast je S1 verandert je wettelijke CAK-route niet vanzelf.

Als je Nederlandse AOW ontvangt en permanent in Spanje gaat wonen, hoef je meestal niet te kiezen uit drie mysterieuze zorgverzekeringen.

Voor de standaard AOW-situatie is de logica:

Het CAK beoordeelt of Nederland verantwoordelijk is. Het S1 bewijst vervolgens je zorgrecht in Spanje.

Het Convenio Especial hoort bij een andere situatie: wanneer je geen ander recht op publieke zorg hebt.

En daarna komen pas de uitzonderingen:

Juist daarom is de beste eerste stap niet een Spaanse verzekeraar bellen of tarieven vergelijken.

Begin bij de vraag welk land verantwoordelijk is voor je zorg.

Als je dat eenmaal weet, wordt de rest een stuk overzichtelijker.